Giao dịch hàng hóa phái sinh và các khái niệm cần biết

Hiện nay có rất nhiều kênh đầu tư tài chính để nhà đầu tư lựa chọn. Trong đó, phái sinh hàng hóa là kênh đầu tư đang thu hút sự quan tâm của cả giới chuyên gia lẫn nhà đầu tư. Cũng như các thị trường khác thì một trong những bước quan trọng nhất trước khi giao dịch là nhà đầu tư phải hiểu về những khái niệm cơ bản của thị trường đó. Có nhiều trang thông tin đưa tin về thị trường này. Tuy nhiên không phải địa chỉ nào cũng đưa tin chính xác. Với bài viết này, chúng tôi sẽ cung cấp cho quý nhà đầu tư những khái niệm cơ bản tại thị trường. Đây là kiến thức được tổng hợp bởi chuyên gia của chúng tôi.

Phái sinh hàng hóa là gì?

Giao dịch hàng hóa tương lai (hay còn gọi Phái sinh hàng hóa) là giao dịch trong đó khách hàng thực hiện mua, bán một khối lượng hàng hóa tại mức giá xác định. Việc giao nhận hàng được thực hiện trong tương lai. Các yếu tố của giao dịch được các Sở giao dịch quy định. Như khối lượng, thời gian đến hạn, tiêu chuẩn hàng hóa, mức giá…

Phái sinh hàng hóa được thiết kế dưới dạng hợp đồng tài chính. Với tài sản cơ sở là hàng hóa.

Hợp đồng phái sinh hàng hóa là gì?

Hàng hóa phái sinh ra đời được thỏa thuận dưới hình thức hợp đồng có giá trị về pháp lý. Mỗi mặt hàng khác nhau sẽ có những thỏa thuận khác nhau. Hiện nay có 4 loại hợp đồng phái sinh hàng hóa. Việc lựa chọn loại hợp đồng nào sẽ do thỏa thuận giữa người bán và người mua.

hop dong pshh

Hợp đồng tương lai (futures contracts)

Là thỏa thuận giữa hai bên tham gia về việc mua bán tài sản nhất định với giá được xác định từ trước. Việc giao hàng hóa sẽ tiến hành ở một thời điểm trong tương lai. Lợi ích khi giao dịch với hợp đồng này là phòng ngừa được những rủi ro biến động về giá cả. Đây là hợp đồng được quy chuẩn hóa. Bởi nó là công cụ được niêm yết và giao dịch tại Sở Giao dịch Hàng hóa.

Giao dịch hợp đồng kỳ hạn (forward contracts)

Là hợp đồng quy định giao dịch hàng hóa sẽ kết thúc tại một thời hạn định trước trong tương lai kể từ khi bản hợp đồng được ký kết. Thời hạn này có thể là 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng… tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên. Hợp đồng kỳ hạn không được quy chuẩn hóa.

Hợp đồng quyền chọn (options contracts)

Là thỏa thuận, theo đó bên mua quyền có quyền được chọn mua hoặc chọn bán một hàng hóa xác định với mức giá định trước (gọi là giá giao kết). Và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này (gọi là tiền mua quyền). Loại hợp đồng này có một số yếu tố nhà đầu tư cần quan tâm. Có thể kể đến như khối lượng giao dịch, loại hàng hóa… Khi đến hạn của quyền chọn giá cả hàng hóa sẽ thực hiện tất toán. Việc này được thực hiện thông qua việc thanh toán phần chênh lệch giá.

Hợp đồng hoán đổi (commodity swap)

Là thỏa thuận mà mỗi bên giao kết hợp đồng sẽ thực hiện trao đổi số tiền. Việc này dựa theo mức giá cố định hoặc thả nổi của một khối lượng hàng hóa nhất định trong kỳ thanh toán. Theo đó, một bên thực hiện thanh toán theo mức giá cố định cho bên kia. Và bên kia sẽ thanh toán theo mức giá thả nổi cho bên này.

Bản đặc tả hợp đồng

Đối với mỗi hợp đồng tương lai hàng hóa được giao dịch tại Sở Giao dịch Hàng hóa, sẽ được Sở công bố chi tiết về bản đặc tả hợp đồng. Văn bản này chứa đựng những nội dung quan trọng nhất của một bản hợp đồng mà các nhà đầu tư cần phải quan tâm. Trong đó, có 4 điểm nhà đầu tư cần quan tâm nhất, đó là:

  • Số lượng hàng hóa
  • Tiêu chuẩn chất lượng của hàng hóa
  • Xác định ngày giao nhận thực tế hàng hóa trong tương lai
  • Xác định địa điểm giao nhận hàng hóa trong tương lai

Ngoài ra, bản đặc tả hợp đồng còn nêu chi tiết nội dung về sản phẩm được giao dịch. Như ký hiệu sản phẩm; bước giá; giờ giao dịch; biên độ giá; ngày thông báo đầu tiên; ngày giao dịch cuối cùng… Bản đặc tả hợp đồng là văn bản quan trọng nhà đầu tư cần quan tâm. Bởi nó chứa đựng những thông tin rất quan trọng đối với việc thực hiện giao dịch sản phẩm hợp đồng tương lai phái sinh hàng hóa.

ky quy giao dich hang hoa

Ký quỹ là gì?

Là số tiền mà nhà đầu tư phải nộp, được sử dụng để đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng. Ký quỹ không phải là phần tiền thanh toán trả trước của toàn bộ hợp đồng. Khoản tiền này là khoản tiền đảm bảo để thực hiện nghĩa vụ thanh toán từ giao dịch hàng hóa phái sinh. Đây cũng không phải là khoản vay nên không phải chịu lãi suất.

Để tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh, các nhà đầu tư cần phải nộp một mức ký quỹ ban đầu (ký quỹ duy trì). Đây là mức ký quỹ tối thiểu mà nhà đầu tư phải nộp vào tài khoản giao dịch theo quy định của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Các loại ký quỹ trong giao dịch hàng hóa phái sinh:

  • Initial Margin (IM) – Ký quỹ ban đầu: Là khoản tiền nhà đầu tư cần phải nộp để mở tài khoản giao dịch. Đây được xem là điều kiện cần để nhà đầu tư được phép giao dịch phái sinh hàng hóa.
  • Maintenance Margin (MM) – Ký quỹ duy trì: Là số tiền tối thiểu cần có trong tài khoản. Mục đích giúp nhà đầu tư duy trì các vị thế đang nắm giữ.
  • Variation Margin (VM) – Ký quỹ biến đổi: Là khoản tiền cần phải nộp thêm khi mức ký quỹ dưới mức yêu cầu. Nhà đầu tư sẽ nộp khoản tiền này cho thành viên kinh doanh mà nhà đầu tư đang giao dịch khi nhận thông báo bổ sung từ MXV.
  • Delivery Margin (DM) – Ký quỹ giao nhận hàng hóa: Áp dụng sau ngày thông báo đầu tiên. Đối với nhà đầu tư có ý định tham gia giao nhận hàng hóa.
  • Special Margin (SM) – Ký quỹ đặc biệt: Khoản tiền này nhà đầu tư sẽ phải nộp tại những thời điểm đặc biệt do biến động của thị trường toàn cầu. Môi giới hoặc những thành viên kinh doanh trực thuộc Sở sẽ thông báo vấn đề tới nhà đầu tư.
  • Clearing Margin (CM) – Ký quỹ bù trừ: Khoản ký quỹ này chỉ áp dụng cho thành viên kinh doanh trực thuộc Sở.

Phí giao dịch

Phí giao dịch: là khoản tiền khách hàng phải trả để được giao dịch từng hợp đồng tương lai.

Với thị trường phái sinh hàng hóa, nhà đầu tư chỉ cần phải trả phí giao dịch. Ngoài ra không phải trả bất kỳ khoản phí nào khác, kể cả lãi suất qua đêm. Điều này đặc biệt có lợi cho nhà đầu tư dài hạn. Phí giao dịch dao động trong khoảng 300.000 – 350.000 đồng tùy vào từng sản phẩm. Khoản phí này đã được công bố công khai trên trang chủ của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Khái niệm LOT

LOT là cách gọi tắt của khối lượng hàng hóa cơ sở tham gia vào giao dịch. Mỗi loại hàng hóa sẽ có LOT tương ứng với khối lượng hàng hóa khác nhau. Đều được Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam quy định.

Ví dụ: 1 lot ngô tương ứng 5.000 giạ, 1 lot dầu WTI tương ứng với 1.000 thùng…

vi the va cac khai niem lien quan

Vị thế là gì?

Thị trường phái sinh hàng hóa có 2 loại vị thế cho nhà đầu tư nắm giữ. Đó là vị thế mua (long position) hoặc là vị thế bán (short position). Vị thế mua được thiết lập sau khi một lệnh mua hợp đồng tương lai hàng hóa được thực hiện. Người nắm giữ vị thế mua có nghĩa vụ mua tài sản cơ sở khi hợp đồng đáo hạn. Vị thế bán được thiết lập sau khi một lệnh bán hợp đồng tương lai hàng hóa được thực hiện. Người nắm giữ vị thế bán có nghĩa vụ bán tài sản cơ sở cho bên mua vào ngày đáo hạn hợp đồng.

Khi hợp đồng ở trạng thái mở, người nắm giữ vị thế phải chịu rủi ro từ sự biến động giá trên thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc tiềm ẩn khả năng kết thúc vị thế với một khoản lãi/lỗ dự kiến. Khi vị thế hợp đồng hết hạn mà còn ở trạng thái mở. Thì người nắm giữ buộc phải tham gia vào quá trình giao nhận hàng hóa vật chất. Trường hợp nhà đầu tư không muốn tham gia vào quá trình giao nhận hàng hóa vật chất. Họ cần phải thực hiện mua/bán bù trừ vị thế để đóng tất cả các vị thế còn đang mở. Thời điểm là trước khi nhận được thông báo về ý định giao nhận hàng hóa đến từ Sở Giao dịch Hàng hóa.

Giới hạn vị thế

Là số lượng vị thế tối đa nhà đầu tư được phép nắm giữ tại một thời điểm. Các vị thế này có thể là tổng của nhiều mặt hàng. Hoặc tổng các vị thế của một mặt hàng giao dịch.
Mục đích của giới hạn vị thế là nhằm tránh trường hợp đầu cơ. Trường hợp nhà đầu tư nắm trong tay một số lượng lớn hợp đồng tương lai hàng hóa. Gây ảnh hưởng đến sự biến động của thị trường giao dịch sẽ không tồn tại.

Bù trừ vị thế

Bù trừ vị thế là việc xác nhận chính xác số vị thế giao dịch và tiền giữa các bên tham gia giao dịch vào ngày thanh toán.

Giá khớp lệch

Giá khớp lệnh là giá giao dịch thành công. Được xác định từ kết quả khớp lệnh trên hệ thống giao dịch của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Ngày niêm yết

Là ngày giao dịch đầu tiên một hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn hàng hóa. Với điều kiện đã đáp ứng đủ tiêu chuẩn được giao dịch trên Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Ngày thông báo đầu tiên

Đây có lẽ là thuật ngữ đầu tư hàng hóa vẫn còn khá xa lạ với nhiều nhà đầu tư. Đồng thời, còn nhiều nhà đầu tư vẫn chưa hiểu rõ định nghĩa của thuật ngữ này.
Ngày thông báo đầu tiên trong giao dịch hàng hóa là ngày thông báo đầu tiên cho giao nhận hàng hóa thực. Trường hợp nhà đầu tư không muốn thực hiện giao nhận hàng hóa thực. Thì trước ngày này phải thực hiện việc đóng vị thế. Nếu nhà đầu tư giao nhận hàng hóa thực có thể tiếp tục giữ vị thế tới ngày giao nhận hàng.

Tại thị trường Việt Nam, hiện các nhà đầu tư vẫn chưa có đủ điều kiện kho bãi để giao nhận hàng hóa thực. Việc giao dịch trên Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam chỉ cho phép các nhà đầu tư giao dịch trên hợp đồng tương lai hàng hóa.
Do vậy, nhằm giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư, MXV đã đưa ra quy định. Đó là tất cả các hợp đồng tương lai phải đóng trước 02 ngày làm việc so với ngày thông báo đầu tiên. Nếu không MXV sẽ chủ động đóng vị thế cho các nhà đầu tư vẫn còn giữ vị thế tới ngày thông báo đầu tiên.

Bước giá

Là khoản chênh lệch nhỏ nhất giữa 2 mức giá. Mỗi hợp đồng tương lai sẽ có một bước giá khác nhau. Mục đích để tính lãi/lỗ trong giao dịch, tùy thuộc vào loại hàng hóa.

Thông tin về bước giá trong giao dịch được Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam quy định. Ví dụ ca cao bước giá là 1 USD/tấn, dầu Brent bước giá 0.01 USD/thùng, lúa mì bước giá 0.25 cent/giạ…

Chu kỳ giao dịch

Chu kỳ giao dịch là quá trình của một hợp đồng tương lai hàng hóa từ khi nhà đầu tư bắt đầu mở vị thế của hợp đồng. Cho đến duy trì vị thế của hợp đồng trên tài khoản. Và cuối cùng là thanh toán hợp đồng hoặc thực hiện quá trình giao nhận hàng hóa vật chất.

Trong đó, có những vấn đề mà nhà đầu tư cần phải nắm rõ như:

  • Xác định trạng thái lãi/lỗ dự kiến cho các vị thế của Hợp đồng tương lai hàng hóa
  • Giá của hợp đồng tương lai hàng hóa được điều chỉnh hàng ngày theo thị trường
  • Hợp đồng tương lai khi đáo hạn

Trên đây là tổng hợp của chúng tôi về những khái niệm cơ bản của thị trường phái sinh hàng hóa. Nhà đầu tư muốn thành công tại thị trường đều cần nắm vững các khái niệm này.

Công ty Cổ phần Giao dịch Hàng hóa Mario chúc quý khách thành công !

 

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Gọi ngay
error: Content is protected !!